Thánh địa Mỹ Sơn: lịch sử, kiến trúc, giá vé và cách đi

Mỹ Sơn là gì

Mỹ Sơn là khu đền tháp của người Chăm, nằm ở xã Thu Bồn, thành phố Đà Nẵng. Cả khu chỉ rộng chừng 2 km, gói trong một thung lũng giữa núi. Đây là thánh địa và cũng là kinh đô tôn giáo, chính trị của vương quốc Chăm Pa gần như suốt thời gian vương quốc tồn tại. Thung lũng này là đầu nguồn sông Thu Bồn, dòng sông chảy về vùng Hội An.

UNESCO ghi danh Mỹ Sơn năm 1999. Lý do thứ nhất: đây là ví dụ nổi bật của sự giao thoa văn hóa, một xã hội bản địa tiếp nhận nghệ thuật và kiến trúc Ấn Độ giáo từ Ấn Độ. Lý do thứ hai: vương quốc Chăm Pa là một phần quan trọng của lịch sử chính trị và văn hóa Đông Nam Á, và Mỹ Sơn là chứng tích rõ nhất. Trong nước, Mỹ Sơn là Di tích quốc gia từ năm 1979 và Di tích quốc gia đặc biệt từ năm 2009.

Từ ngôi đền gỗ đến tháp gạch: lịch sử Mỹ Sơn

Công trình đầu tiên bắt đầu từ thế kỷ IV, thời vua Bhadravarman (trị vì năm 349 đến 361). Ngôi đền đầu tiên ấy làm bằng gỗ, theo các bia ký còn lại. Hơn hai thế kỷ sau, một trận hỏa hoạn lớn thiêu rụi nó. Đầu thế kỷ VII, vua Sambhuvarman cho dựng lại bằng gạch. Từ đó nhiều triều vua tiếp tục thêm tháp mới, cho đến cuối thế kỷ XIII, đầu thế kỷ XIV, thời vua Jaya Simhavarman III.

Người Chăm thờ các vị thần Ấn Độ giáo như Krishna và Vishnu, nhưng trên hết là Shiva. Vì thế các đền chính ở đây thờ Linga hoặc tượng thần Shiva.

Trong cả khu chỉ có một ngôi đền xây bằng đá, và đó cũng là đền đá duy nhất trong các di tích Chăm. Bia ký ghi lần trùng tu cuối cùng bằng đá của đền này vào năm 1234, nhưng công trình chưa hoàn thành.

Tháp gạch không keo, không vữa

Tháp xây bằng gạch nung với cột đá, trang trí phù điêu sa thạch kể chuyện thần thoại Ấn Độ giáo. Điều làm người ta nhớ nhất là cách xếp gạch: mỗi viên được nung và cắt thành khối chuẩn, rồi xếp chồng lên nhau mà không dùng chất kết dính. Qua bao thế kỷ mưa nắng, tháp vẫn đứng, và bí quyết ấy đến nay chưa có lời giải.

Mỗi tháp là một đền thờ, thiết kế tượng trưng cho núi Meru, ngọn núi thần thoại là nơi ở của các vị thần.

Một cụm tháp được bố trí thế nào

Nhìn kỹ, mọi cụm tháp ở Mỹ Sơn theo cùng một khuôn. Giữa là tháp chính, gọi là kalan, bao quanh bằng nhiều tháp phụ nhỏ. Mặt trước mỗi cụm có tháp cổng (gopura), rồi đến tiền đình (mandapa). Cửa tháp thường quay về phía đông để đón ánh mặt trời. Người đi lễ ngày xưa đi vòng quanh tháp theo chiều kim đồng hồ, trên một lối nhỏ.

Cụm B, đối diện cụm A, là cụm trung tâm của thánh địa. Nhóm B, C, D nổi bật nhất và là trung tâm thờ thần Shiva.

Con đường cổ lát đá

Ít người để ý rằng ở Mỹ Sơn còn một con đường cổ lát đá rộng đến 8 mét, nối các khu đền chính với nhau. Xưa kia vua chúa và đoàn rước lễ đi trên con đường này trong những nghi lễ trọng đại. Khi đứng giữa thung lũng, hãy thử hình dung đoàn rước ấy: đó là cách dễ nhất để hiểu vì sao nơi này được gọi là thánh địa.

Bị lãng quên suốt nhiều thế kỷ

Sau khi vương quốc Chăm Pa suy tàn, Mỹ Sơn chìm trong quên lãng hàng thế kỷ, đến năm 1885 mới được phát hiện lại. Học giả Pháp bắt tay vào việc theo từng bước. Năm 1898 đến 1899, Louis Finot và Launet de Lajonquière đọc các văn bia. Năm 1901 đến 1902, Henri Parmentier nghiên cứu nghệ thuật của khu tháp, và năm 1904 có cuộc khai quật khảo cổ. Theo thống kê của Parmentier, khi ấy Mỹ Sơn còn 68 công trình.

Hiểu biết về Mỹ Sơn hôm nay vẫn dựa nhiều vào công trình của Parmentier đầu thế kỷ XX. Năm 1909 ông in bộ sách mô tả các đền tháp Chăm ở Trung Kỳ, trong đó có những bản vẽ cụm A mà bạn thấy dưới đây.

Tháp A1, kiệt tác đã mất

Cụm A từng là tổ hợp tráng lệ nhất khu: tháp chính A1 cao 24 mét và 6 tháp nhỏ bao quanh. Phong cách Mỹ Sơn A1, lấy tên từ ngôi đền này, thường được gọi là kiệt tác kiến trúc của di tích Chăm. Cả tổ hợp bị phá hủy năm 1969.

Bản vẽ phục dựng mặt chính của A1 do Parmentier thực hiện vẫn còn. Nhìn các tầng mái thu nhỏ dần lên đỉnh, bạn sẽ hiểu vì sao người xưa muốn tháp tượng trưng cho núi Meru.

Chiến tranh, bảo tồn và những gì còn lại

Việc bảo tồn đầu tiên diễn ra năm 1937 do các nhà khoa học Pháp thực hiện; đền A1 và các đền nhỏ quanh nó được trùng tu trong giai đoạn 1937 đến 1938. Nhiều đền tháp bị hư hại trong Thế chiến II, kháng chiến chống Pháp và nhất là chiến tranh Việt Nam. Sau năm 1975, công tác bảo tồn được làm lại một cách nghiêm túc, với các đội chuyên gia trong nước và quốc tế làm việc tại chỗ.

Ngày nay còn tám cụm với 71 công trình đứng được, cùng nhiều di tích còn nằm dưới đất. Nhiều tượng, bệ thờ và Linga đã bị đưa về Pháp thời thuộc địa, một số khác được chuyển tới các bảo tàng như Bảo tàng Nghệ thuật điêu khắc Chăm Đà Nẵng. Hiện vật tìm được ở Mỹ Sơn là 1.800 món, trong đó hơn 1.600 món đã được số hóa. Tỉnh Quảng Nam khánh thành nhà trưng bày ngày 24 tháng 3 năm 2005. Việc khai quật vẫn tiếp tục: năm 2026, giai đoạn kế tiếp của dự án khai quật đường dẫn khu tháp K đang được triển khai.

Đi xem gì trong khu

Từ cổng chính vào khu trung tâm là một lối đi dài 1 km. Ai không muốn đi bộ có xe điện đưa khách. Mỗi khu có mã QR và thuyết minh tự động bằng sáu thứ tiếng: Việt, Anh, Pháp, Hàn, Nhật, Trung.

Ngoài các tháp, khu có chương trình biểu diễn riêng. Nhà biểu diễn có năm suất mỗi ngày, suất đầu lúc 9h45, suất cuối lúc 16h00. Điệu múa Apsara dựng lại hình ảnh các tiên nữ trong thần thoại Chăm, múa theo nhịp trống. Hát dân ca Chăm diễn ở dốc tháp H vào thứ Hai, thứ Tư, thứ Sáu hằng tuần. Chương trình “Âm vang Mỹ Sơn” diễn ở cụm B, C, D vào ngày 15 dương lịch mỗi tháng. Vào khoảng tháng 7 âm lịch hằng năm là lễ hội Katê, lễ hội quan trọng nhất của người Chăm.

Một vòng tham quan mất hơn 2 giờ, tính cả bảo tàng và xe điện.

Giá vé và giờ mở cửa

Bảng giá niêm yết chính thức là 150.000 đồng cho khách nước ngoài và 100.000 đồng cho khách Việt Nam. Trẻ em dưới 5 tuổi được miễn vé. Vé mua online ở mysonticketonline.vn, có giao diện tiếng Việt và tiếng Anh.

Hồi tháng 2/2026, Ban Quản lý Mỹ Sơn nêu kế hoạch nghiên cứu nâng giá vé lên 250.000 đồng trong quý I/2026, áp dụng cho cả khách Việt Nam và khách nước ngoài. Giá có thể đổi theo thời điểm và hiện rõ ở bước đặt vé, nên hãy xem lại trước khi trả tiền.

Quầy vé bán từ 6h00 đến 17h30, khu di tích đón khách từ 6h00 đến 18h00. Khu mở cả tuần, kể cả ngày lễ, Tết.

Đi từ Hội An hoặc Đà Nẵng

Mỹ Sơn cách phố cổ Hội An khoảng 40 km và cách Đà Nẵng khoảng 70 km. Từ Đà Nẵng, bạn đi quốc lộ 1A về phía Nam, tới thị trấn Nam Phước thì rẽ phải vào quốc lộ 545, chạy thêm khoảng 20 km là tới. Từ Hội An cũng đi quốc lộ 1A rồi rẽ vào quốc lộ 545.

Nhiều người ở lại Hội An rồi ghép Mỹ Sơn với phố cổ, biển Cửa Đại và Cù Lao Chàm. Xem thêm phố cổ Hội An và Cù Lao Chàm.

Đi lúc nào, mang gì

Hãy đến vào buổi sáng sớm để tránh nắng gắt và có không khí mát. Mùa lý tưởng là từ tháng 2 đến tháng 8, trời khô ráo. Năm 2025 Mỹ Sơn đón gần 432 nghìn lượt khách, trong đó hơn 392 nghìn là khách nước ngoài.

Mang mũ nón, nước uống và giày thể thao, vì khuôn viên rộng và phải đi bộ khá nhiều.

Ăn gì quanh Mỹ Sơn

Hết buổi tham quan, món của xứ Quảng đang chờ. Mì Phú Chiêm có sợi mì trắng mềm, nước dùng vàng óng, tôm thịt đậm đà, ăn kèm bánh tráng nướng giòn; xem thêm mì Quảng. Bánh đập là lớp bánh tráng nướng giòn kẹp bánh ướt mềm, chấm mắm nêm cay. Bê thui Cầu Mống nức tiếng khắp xứ Quảng, thịt bê mềm ngọt, da vàng giòn, ăn với rau sống và nước mắm nêm. Bánh bèo là những chén bánh trắng mềm phủ tôm cháy và tóp mỡ, xem bánh bèo. Bánh tổ là bánh truyền thống trong dịp lễ Tết của người Quảng Nam. Còn bánh xèo cuốn rau sống, chấm nước mắm chua ngọt, là cách kết thúc ngày tham quan.

Nguồn ảnh

• Nhóm tháp B, C, D, cụm nổi tiếng nhất ở Mỹ Sơn: Wikimedia Commons — Chainwit. (opens in a new tab), Chainwit. (CC BY 4.0)
• Mặt bằng cụm A: tháp chính A1 ở giữa, các tháp nhỏ A2-A7 xung quanh (Parmentier, 1909): Wikimedia Commons — bản chụp của Ismoon (tranh gốc 1909, phạm vi công cộng). (opens in a new tab), Henri Parmentier (1909); ban so hoa Ismoon (CC BY-SA 4.0)
• Đền A1 do Henri Parmentier vẽ phục dựng, in năm 1909. Ngọn tháp này bị phá hủy năm 1969: Wikimedia Commons — bản chụp của Ismoon (tranh gốc 1909, phạm vi công cộng). (opens in a new tab), Henri Parmentier (1909); ban so hoa Ismoon (CC BY-SA 4.0)
• Kalan E7, một ngọn tháp gạch đứng giữa bãi cỏ: Wikimedia Commons — Chainwit. (opens in a new tab), Chainwit. (CC BY 4.0)
• Tháp gạch phong hóa ở Mỹ Sơn, một tháp còn nhiều tầng, một tháp đã đổ: Wikimedia Commons — Chainwit. (opens in a new tab), Chainwit. (CC BY 4.0)