Cách kiểm chứng bài viết

1. Nguồn

Mỗi nguồn được xếp vào một trong bốn nhóm. Nhóm quyết định nguồn đó được phép làm căn cứ cho điều gì.

Mỗi bài phải dẫn ít nhất một nguồn thuộc nhóm Văn bản gốc hoặc Cổng nhà nước. Các nguồn chính được liệt kê ở mục “Nguồn” đầu mỗi bài.

2. Một dữ kiện, một đoạn trích

Mỗi mức giá, ngày tháng, nhận định về nguyên liệu và điều kiện (“chỉ”, “phải”, “đóng cửa vào…”) trong bài là một dữ kiện cần chứng minh. Mỗi dữ kiện được lưu cùng nguyên văn của nguồn, thường bằng tiếng Việt, trong các tệp nghiên cứu của trang. Nếu không nguồn nào nói thẳng ra như vậy thì câu bị cắt chứ không được viết nhẹ đi.

3. Ngày tháng trên mỗi bài

• Kiểm tra — ngày bài được đối chiếu với các nguồn lần gần nhất.
• Rà soát — tháng bài đến hạn kiểm tra lại. Mỗi bài có khoảng cách riêng.
• Chưa xác nhận — những câu hỏi mà không nguồn đủ chuẩn nào trả lời được sẽ được nêu công khai trên bài, không đoán.

4. Sổ quyết định

Các quyết định và nghị định được trích ở bất cứ đâu trên trang đều được theo dõi trong một sổ chung, kèm văn bản nào thay thế hoặc sửa đổi chúng. Khi một văn bản bị thay thế, hoặc bị sửa đổi sau lần kiểm tra gần nhất của một bài, quá trình dựng trang sẽ báo lỗi với mọi bài trích văn bản đó cho đến khi bài được kiểm tra lại. Những ngày tháng không xác nhận được thì để trống chứ không đoán.

5. AI được dùng thế nào

Phần nghiên cứu, bản nháp đầu và lượt rà soát từng câu do các mô hình AI thực hiện, dựa trên nguồn tiếng Việt và tiếng Anh. Quy trình hiện nay như sau:

1. 1Một tác nhân AI nghiên cứu đọc các nguồn và ghi mỗi dữ kiện thành một mục, kèm nguyên văn của nguồn, vị trí trong nguồn và ngày tải về.
2. 2Một tác nhân thứ hai đối chiếu danh sách đó với phạm vi của bài và bổ sung những gì còn thiếu, thường là một nghị định sửa đổi hoặc điều khoản gốc của một quy định.
3. 3Một AI viết bài chỉ từ các mục đó. Mỗi con số và điều kiện trong bản nháp được gắn với mục mà nó dựa vào.
4. 4Một cổng kiểm tự động quét mọi chữ nhìn thấy được: nội dung, bảng, câu hỏi thường gặp, chú thích ảnh, chữ trong sơ đồ. Cổng chặn bài nếu một con số không có trong nguồn được trích, một danh hiệu di sản chỉ dựa vào báo chí hoặc trang khác, hoặc một văn bản pháp luật được trích đã lỗi thời.
5. 5Một mô hình AI thứ hai đọc bài từng câu đối với các đoạn trích, theo một danh mục kiểm tra bằng văn bản, rồi cắt hoặc viết lại những gì nguồn không nói.
6. 6Biên tập viên xem xét từng đợt bài. Lỗi phát hiện sau khi đăng được sửa và ghi lại (mục 8).

Biên tập viên Vincent Nguyen đọc được tiếng Việt. Cổng kiểm bắt được con số không có nguồn; nó không bắt được một câu kéo giãn đoạn trích, như bỏ một ngoại lệ hay đổi “có thể” thành “sẽ”. Đó là việc của lượt rà soát theo danh mục, và lỗi của mỗi đợt đều được ghi lại để siết chặt cổng kiểm và hướng dẫn.

6. Hình ảnh

• Ảnh chụp màn hình trang chính thức được ghi ngày và dẫn về trang đã chụp.
• Ảnh kho chỉ được dùng theo giấy phép đã ghi lại. Chữ trong sơ đồ được đối chiếu với các dữ kiện đã dẫn như văn bản trong bài.
• Ảnh lịch sử chỉ được dùng khi thuộc phạm vi công cộng hoặc theo giấy phép đã ghi lại, và có ghi nguồn. Nếu chủ sở hữu quyền yêu cầu, ảnh sẽ được gỡ.

7. Tiền bạc

• Liên kết tiếp thị được đánh dấu rõ và có thể mang lại hoa hồng cho Xứ Quảng.
• Ở trang nào xếp hạng địa điểm hay món ăn, tiêu chí được nêu ngay trên trang đó, và tiền trả không phải một tiêu chí.
• Một quán hay đơn vị vận hành có thể đề nghị sửa một dữ kiện (giá, địa chỉ, giờ mở cửa) kèm nguồn. Họ không thể thay đổi một nhận xét, một thứ hạng hay nguồn của một dữ kiện.

Chi tiết: liên kết tiếp thị và danh sách trả phí.

8. Đính chính

Khi một dữ kiện hóa ra sai hoặc lỗi thời, bài được sửa và việc sửa được ghi ngày ở trang đính chính. Bản thân các bài không lưu phiên bản cũ.

Thấy chỗ sai? editors@xuquang.com. Cho biết bài nào và câu nào; kèm đường dẫn đến một nguồn là hữu ích nhất.