"Ai ơi
hãy đến xứ ta,
Ăn tô mì Quảng mà thương nhau cùng"
Câu cao dao
trên như một lời gọi mời du khách hãy đến thưởng thức
đặc sản xứ ta (xứ Quảng), đó là tô mì Quảng.
Mì Quảng cũng
như phở, bún đều được chế tác từ gạo nhưng lại có
sắc thái và hương vị riêng biệt. Ðúng như tên gọi, mì
này nguyên có nguồn gốc xuất phát từ xứ Quảng Nam. Ðể làm
mì, người ta dùng gạo tốt ngâm nước cho mềm, đem xây thành
nước bột mịn, vừa trùng (không đặc không lỏng) pha thêm
ít phèn sa để cho sợi mì giòn, cứng rồi đem tráng thành lá
mì. Khi chín vớt ra đặt lên vỉ cho nguội, thoa sơ lớp dầu
cho mì khỏi dính sau đó xắt thành sợi. Nước nhưn (nhân)
mì tiếng địa phương còn gọi là nước lèo - được làm
bằng tôm, thịt heo, hoặc bằng thịt gà, có khi được làm
bằng cá lóc, thịt bò... rất là đa dạng nhưng phổ biến hơn
cả là nhưn tôm, thịt hay thịt gà.
Muốn làm nhân tôm thịt
người ta làm tôm sống, bỏ dầu, một số con đem giã dập,
một số để nguyên con. Thịt ba chỉ xắt mỏng cho vào với tôm
ớp gia vị rồi đa lên bếp tô cho thấm. Lại cho thêm mấy
củ hành, đổ vào nồi nấu cà chua, thơm (dứa) để lấy vị
thơm, ngọt cho nước lèo (nước nhưn).
Ðối với nhưn
thịt gà thì sau khi đã làm sạch, chặt thành từng miếng nhỏ
trộn ớp với tiêu, hành, tỏi, đa lên bếp tô cho thấm,
rồi nấu thêm với các loại cà chua, thơm hành đến khi chín
thành nước lèo. Nước nhưn mì không cần nhiều màu mè, không
cần nhiều gia vị mà phải trong và có vị ngọt. Cái ngọt này
đặc biệt khác với vị ngọt của nước phở nấu bằng xương
bò, nước lèo của bún hầm xương heo.
Rau sống để ăn với mì thông thường là loại rau đắng,
diếp cá, rau húng, rau quế, rau cải, hành, ngò... của vùng rau
Trà Quế nổi tiếng nằm ở phía Ðông Bắc phố cổ Hội An,
ăn mì Quảng phải kèm rau sống Trà Quế mới thật đúng
"tông". Chỉ có rau ở vùng này mới thể hiện hết cái
nhiều mùi vị hương thơm: cay, chát, ngọt, đắng... làm tăng
thêm hương vị của tô mì Quảng.
Ở Hội An, mì Quảng được bán khắp nơi, từ các quán ăn
ở thành thị đến các hàng quán ở thôn quê, nhưng thú hơn
cả vẫn là những quán mì bên các hè phố rêu phong. Du khách xa
nay vẫn thích thế, họ không những ngồi thưởng thức
những món ăn mà họ còn muốn ngồi trong không gian phố vắng
yên tĩnh, ngắm nhìn những ngôi nhà cổ kính, mái ngói âm dương
san sát, tạo cho họ một bữa ăn đầy ý vị.
Những quán mì
trước đây thường bài trí những chiếc bàn con, ghế đẩu
(loại ghế nhỏ, thấp, không có dựa phía sau), trên bàn mấy
ống đũa tren đơn sơ, vài lọ nước mắm, dấm chua và đĩa
chanh cắt lát. Từ phía sau nồi nước lèo bốc khói, mùi thơm
toả ngát, khiến cho ngời ăn nóng lòng muốn nếm thử. Cô bán
hàng tự tay lâu tô, cho rau sống, mì vào rồi múc nước nhân
chan lên với những lát thịt, con tôm làm cho tô mì thêm phần
màu sắc. Ðậu phụng chín rang vàng giã dập được rải lên
bân những lát bánh tráng nhỏ chiên giòn. Tô mì được đặt
lên bàn, cho tí chanh vào thêm chút tương ớt trộn lên cho
thấm đều. Những tô mì ngon đúng khẩu vị thì cũng không
thể thiếu chiếc bánh tráng nướng, quả ớt tơi và bắp
chuối thái mỏng. Mùi thơm của rau, vị béo của thịt, của
dầu, hương thơm của đậu phụng, chất giòn béo của bánh
tráng, vị cay của ớt, tất cả những mùi ấy hợp lại toả
ra một mùi hương thơm, khoái khẩu lạ thường. Bưng tô mì
trên tay, vừa ăn vừa nhấm nháp, người ăn như đang thưởng
thức một tác phẩm nghệ thuật ẩm thực dân dã độc đáo.